Michael Pollan – Een pleidooi voor echt koken

‘Hoe ontstaat de kaas op jouw brood?’

Door Marlijn Huitink

Een bijzondere lezing door een bijzondere man. Een man die behoort tot de honderd invloedrijkste mensen op deze aardbol. Michael Pollan was op 3 juni in Amsterdam om zijn nieuwe boek te promoten: ‘Een pleidooi voor echt koken’. Variatie in de Keuken was erbij.

michael_pollan

Michael Pollan is een Amerikaanse wetenschapper en journalist. Hij is vooral bekend om zijn zeer uitgesproken opvattingen over de huidige bio- en voedselindustrie: ‘Eet niets wat je overgrootmoeder niet als voedsel zou herkennen’. Opeens kwam hij tot de bewonderenswaardige ontdekking dat het antwoord op alle grote vragen die hem altijd bezighielden simpelweg was ‘kook’. Een verhaal, zó persoonlijk en zó puur, waarin hij zich niet zozeer richt op de aangetaste voedselindustrie van het moment, maar op de belangrijkste stap daartussen: koken.

In zijn eigen moestuin plukt hij blaadjes munt om daar verse thee van te zetten. Het onderhoud van deze prachtige tuin is er even bij ingeschoten de laatste tijd, omdat hij een aantal weken door de VS reist vanwege zijn boek tour. Het koken schiet er daardoor ook even bij in, maar de rampzalige maaltijden op vliegvelden zorgen voor een keiharde confrontatie met het eten waar hij tegen strijdt. Door het fabrieksvoedsel vol vet, suiker en zout ervaart hij weer heel even hoe verziekt ons voedselsysteem is. Hierdoor spreekt hij tijdens lezingen nóg enthousiaster, feller en gepassioneerder over zijn interessante, maar vooral realistische visie op eten.

‘Eet echt eten, niet te veel, vooral planten.’
In zijn vorige boeken werd de productiekant van de voedselketen uitvoerig besproken en bekritiseerd. Vervolgens was de fysieke kant aan de beurt: wat doet voedsel precies met ons lichaam? Maar een hele belangrijke stap daartussen is overgeslagen en komt daarom nu aan bod: hoe worden producten van de boerderij omgezet in gerechten?

‘Zelf koken plaatst de mens tussen natuur en cultuur – dat is de plek waar een mens het gelukkigst is.’
Tijdens Pollan’s ontdekkingsreis die tot dit boek heeft geleid, ondervond hij de kracht van de vier klassieke elementen: vuur, water, lucht en aarde. Enkel en alleen deze elementen, inclusief liefde en tijd, zijn nodig om de meest wonderbaarlijke gerechten te creëren. Hij zegt dat koken de manier is om in contact te komen met de aarde en de macht te behouden over wat je binnen krijgt.
Koken wordt geplaatst aan de basis van de menselijke beschaving. De mens is dan ook het enige kokende dier. De ontdekking van het vuur en koken is de sleutel tot de ontwikkeling van de mens. Door voedsel te koken is het gemakkelijker verteerbaar, waardoor we er meer energie uit kunnen halen. Dit leidde er weer toe dat we grotere hersenen kregen. 

Jagers en verzamelaars konden hun eten nuttigen waar ze het vonden; koken is een sociale activiteit. Om te koken moet je bij elkaar komen, met zijn allen rond het vuur. Koken is daarom heel belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de menselijke gemeenschap. De maaltijd was cruciaal voor het ontstaan van cultuur en die heeft koken ons met alle liefde gegeven. 

‘Zelf koken raakt uit de mode en dat is zorgelijk’
Het boek biedt inzicht in onze huidige manier van eten en Pollan analyseert waarom koken zo belangrijk is om tot een gezonder en duurzamer voedselsysteem te komen. Hij wil laten zien wat koken echt is. Op fundamenteel niveau onderzocht hij wat er gebeurt wanneer je een maaltijd bereidt. Hiervoor ging hij in de leer bij koks, bakkers, grillmeesters en kaasmakers en dook hij in de materie tot op het niveau van vezels en bacteriën.
Hij is ervan overtuigd dat meer kennis van een onderwerp de aantrekkingskracht vergroot en de ervaring verdiept. Hij wil een cultuurverandering teweegbrengen en stelt dat koken mensen minder afhankelijk maakt van de voedselindustrie.
Dagelijks je eigen brood bakken of een heel varken aan het spit roosteren is niet realistisch. Maar als mensen zouden begrijpen wat brood precies is, dan leren ze de smaak van echt brood meer waarderen. Hierdoor zullen ze misschien niet langer fabrieksbrood – dat volledig is verpest – kopen.

Pollan vond het opwindend om zoveel nieuws te leren over zaken die altijd als vanzelfsprekend worden beschouwd. Want wat is er gewoner dan een brood? Maar juist dat gewone ding blijkt spectaculair interessant te zijn als je het Pollan vraagt.

‘De koning van het voedsel’
Van termen als ‘voedselgoeroe’ of ‘voedselgod’ wordt hij een beetje ongemakkelijk.
Hij vertelt mensen niet wat ze wel en niet moeten doen. Hij wil mensen alleen maar informeren, zodat ze daarna zelf hun oordeel kunnen vellen.
Het allerbelangrijkste is dat mensen zich volledig bewust zijn van de keuzes die ze maken en handelen met hun geweten.
Het feit dat zelf koken niet meer van deze tijd is komt door luiheid en een gebrek aan zelfvertrouwen. Er zijn ongelooflijk veel mensen die denken dat ze niet kunnen koken en het er daarom vaak bij laten zitten. Ze voelen zich hopeloos in de keuken en vinden zelf koken te veel tijd kosten. Weer een kant-en-klaarmaaltijd extra verkocht.
Hij pleit ervoor dat mensen minder consument moeten zijn, en meer producent. Dan krijg je meer controle en neem je een stuk van je leven terug.
Het mooie is dat we de fabriek al in huis hebben. Die fabriek is namelijk de keuken.

‘De industrie heeft ons welzijn echt niet voorop staan.’
In de Verenigde Staten wordt meer tijd besteed aan secundair eten: eten tijdens het tv-kijken, autorijden en surfen op het internet. Kant-en-klaarmaaltijden hebben een nieuwe wereld voor ons geopend. En dit lijkt een comfortabele wereld te zijn, omdat we niet zelf de handen uit de mouwen hoeven te steken in de keuken. Met een druk op de knop van de magnetron staat er in nog geen vijf minuten een volledige maaltijd op tafel.
Er wordt voedsel geproduceerd wat wij zelf niet snel zouden maken, vaak omdat het te ingewikkeld is. Frans, Indiaas, Japans: er zijn weinig mensen die dat kunnen koken. Uiteindelijk smaakt het allemaal ongeveer bijna hetzelfde, namelijk naar smaakversterker.

Een pleidooi voor echt eten zorgt voor een keiharde confrontatie met de keerzijde van een voorliefde voor massaal geproduceerd fabrieksvoedsel, dat verspillend is, niet duurzaam en zeker niet gezond. De voedselindustrie is erop uit zoveel mogelijk verwerkt voedsel te verkopen en talrijke producten met gezondheidsclaims zijn bedrieglijk gebleken. De onschatbaar hoge inkomsten van deze rampzalige industrie worden verworven op basis van goedkope ingrediënten als soja, mais of tarwe en deze worden ook nog eens bewerkt. Vervolgens wordt er een enorme hoeveelheid zout, vet en suiker toegevoegd om er meer smaak aan te geven, want dat vinden wij lekker.
Er wordt veel meer bijgedaan dan wij zelf ooit zouden doen. Een pizza met kunstkaas of een milkshake met vijftien scheppen suiker zullen niet zo snel in eigen keuken worden bereid. Laat staan dat er chemische stoffen aan te pas komen. Zelf koken zorgt voor een gezonde maaltijd en je weet wat je eet.

Koop dus geen cornflakes die je melk een andere kleur geven en koop niets waarvan een achtjarige de ingrediënten niet kan uitspreken.

Michael Pollan bezit de inspirerende en betekenisvolle gave die sommige schrijvers bezitten. Hij kan een onderwerp waar veel mensen niets over weten, nog nooit van hebben gehoord of niet begrijpen zo uitdiepen dat het toegankelijk en begrijpelijk wordt voor iedereen. Maar bovenal geeft hij je de kracht om zelf te gaan koken.

 ‘Cooking is like yoga. It requires patience, practice and presence.’

 —————————————————————————————————————–

Michael Pollan (1955) is schrijver, voedselactivist en hoogleraar wetenschaps- en milieujournalistiek aan de Universiteit van Berkeley, Californië.
Hij brak door met The Omnivore’s Dilemma: A Natural History of Four Meals (2006), een studie naar de herkomst van ons voedsel.
In 2008 maakte hij samen met collega-voedselschrijver Eric Schlosser (Fast Food Nation, 2001) de documentaire Food Inc, een aanklacht tegen de voedselindustrie.
In datzelfde jaar verscheen In Defence of Food, een manifest tegen kant-en-klaarmaaltijden en hij onderzocht de relatie tussen voeding en gezondheid.
In 2010 schreef hij Food Rules, waarin zijn visie wordt teruggebracht tot een reeks voedselwijsheden.

http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=R2XB3EGvjhY